የሕሙማን ትምህርት ጽሑፎች

የጡት ካንሰር

The most common cancer in Ethiopian women — early detection saves lives

ዋና ዋና እውነታዎች

• › የጡት ካንሰር በኢትዮጵያ ውስጥ በሴቶች ላይ በጣም የተለመደው ካንሰር ነው
• › ወደ 65–75% የሚሆኑ የኢትዮጵያ ጉዳዮች በዘግይተው ደረጃ (III ወይም IV) ይመረመራሉ
• › በደረጃ I ወይም II ሲያዝ የመተርፍ መጠን በከፍተኛ ሁኔታ ይሻሻላል

7 ክፍሎች ጽሑፉን ያንብቡ →

የማኅፀን በር ካንሰር

Largely preventable — HPV vaccination and screening save lives

ዋና ዋና እውነታዎች

• › የማህፀን አንገት ካንሰር በኢትዮጵያ ሴቶች ዘንድ ሁለተኛው ዋና የካንሰር ሞት መንስኤ ነው
• › ሁሉም ጉዳዮች ላይ ይደርሳሉ የሚል ቀጣይ የሰው ፓፒሎማ ቫይረስ (HPV) ኢንፌክሽን ነው የሚያስከትለው
• › በአሁኑ ጊዜ ከኢትዮጵያ ሴቶች መካከል 4% ያህሉ ብቻ ነው ምርመራ የሚያደርጉት — ይህን ቁጥር መጨመር በጣም አስፈላጊ ነው

7 ክፍሎች ጽሑፉን ያንብቡ →

የትልቁ አንጀትና የፊንጢጣ ካንሰር

The most common cancer in Ethiopian men — dietary habits and early screening matter

ዋና ዋና እውነታዎች

• › የአንጀት ካንሰር በኢትዮጵያ ወንዶች ውስጥ በብዛት የሚታየው ካንሰር ነው
• › በኢትዮጵያ የመጠኑ እየጨመረ ይገኛል፣ ይህም በተወሰነ መልኩ ከምግብ ባህል ለውጥ ጋር የተያያዘ ነው
• › አብዛኞቹ የአንጀት ካንሰሮች ከፖሊፕስ የሚመነጩ ናቸው — ካንሰራዊ ከመሆናቸው በፊት ሊታወቁ እና ሊወገዱ የሚችሉ ትናንሽ ዕድገቶች

7 ክፍሎች ጽሑፉን ያንብቡ →

ኖን-ሆጅኪን ሊምፎማ

A cancer of the lymph system — often highly treatable when detected early

ዋና ዋና እውነታዎች

• › ኖን-ሆጅኪን ሊምፎማ (NHL) በሊምፍ ሲስተም ውስጥ ከሚገኙ ሊምፎሳይቶች (ነጭ የደም ሴሎች) የሚፈጠር ነው
• › NHL በወጣት አዋቂዎች እና የመከላከያ ጥንካሬአቸው ደካማ በሆኑ ሰዎች ላይ (ኤችአይቪ ፖዚቲቭ ሰዎችንም ጨምሮ) የተለመደ ነው
• › ከ60 በላይ ንዑስ አይነቶች አሉ፤ በጣም የተለመደው ዲፍዩዝ ላርጅ ቢ-ሴል ሊምፎማ (DLBCL) ነው

6 ክፍሎች ጽሑፉን ያንብቡ →

የደም ካንሰር (ሉኪሚያ)

A cancer of the blood — affecting children and adults across Ethiopia

ዋና ዋና እውነታዎች

• › ሉኬሚያ በኢትዮጵያ ህጻናት ውስጥ ዋናው ካንሰር ሲሆን በወጣቶችም ለስ የተለመደ ካንሰር ነው
• › ይህ የደም እና የአጥንት ቅንጣት ካንሰር ሲሆን ተለመደ ያልሆኑ ነጭ የደም ሴሎች የሚመረቱበት ነው
• › አጣዳፊ ሊንፎብላስቲክ ሉኬሚያ (ALL) በህጻናት በጣም የተለመደው; አጣዳፊ ሚየሎይድ ሉኬሚያ (AML) ደግሞ በትልቁ እድሜ ያላቸው ይበልጣል

6 ክፍሎች ጽሑፉን ያንብቡ →

የፕሮስቴት ካንሰር

Common in older men — understanding your options and when to seek help

ዋና ዋና እውነታዎች

• › የፕሮስቴት ካንሰር በኢትዮጵያና በምስራቅ አፍሪካ ውስጥ በእድሜ የገፉ ወንዶች ላይ በብዛት የሚገኝ ካንሰር ነው
• › ብዙውን ጊዜ በዘገመተ ፍጥነት ያድጋል እና ወደ ከፍተኛ ደረጃ እስከማይደርስ ድረስ ምልክቶችን ላያሳይ ይችላል
• › ፒኤስኤ (የፕሮስቴት ልዩ አንቲጀን) የደም ምርመራ የፕሮስቴት ካንሰርን ቀድሞ ለመለየት ይረዳል

6 ክፍሎች ጽሑፉን ያንብቡ →

የሳንባ ካንሰር

Early detection is key — know the symptoms and risk factors

ዋና ዋና እውነታዎች

• › የሳንባ ካንሰር በኢትዮጵያ ውስጥ አምስተኛው በጣም የተለመደ ካንሰር ሲሆን የመጨመር ዕድሉም እየጨመረ ነው
• › አብዛኞቹ የሳንባ ካንሰሮች በላቀ ደረጃ ላይ ሲደርሱ እና ምልክቶች ሲታዩ ነው የሚለይ
• › የትምባሆ አጠቃቀም በዓለም አቀፍ ደረጃ ዋነኛው መንስኤ ሲሆን፣ ያልአጨሱ ሰዎች የሳንባ ካንሰርም የተለመደ ነው

6 ክፍሎች ጽሑፉን ያንብቡ →

የጉበት ካንሰር

Closely linked to hepatitis B and C — prevention and early detection matter

ዋና ዋና እውነታዎች

• › የጉበት ሴሎች ካንሰር (HCC) በኢትዮጵያ ውስጥ ዋናው የጉበት ካንሰር አይነት ነው
• › ኢትዮጵያ ከፍተኛ የሄፓታይተስ ቢ መጠን አላት (እስከ 8% ህዝብ) — ይህም ዋናው የጉበት ካንሰር አደጋ መንስኤ ነው
• › የጉበት ጠባሳ (ሲሮሲስ) ከማንኛውም ምክንያት የጉበት ካንሰር አደጋን በእጅጉ ይጨምራል

6 ክፍሎች ጽሑፉን ያንብቡ →

የጨጓራ ካንሰር

H. pylori infection is the key modifiable risk factor — early symptoms matter

ዋና ዋና እውነታዎች

• › የሆድ (የጋስትሪክ) ካንሰር በኢትዮጵያ ወንዶች ላይ የተለመደ ሲሆን ከኤች ፒላሪ (H. pylori) ኢንፌክሽን ጋር ጠንካራ ግንኙነት አለው
• › የኤች ፒላሪ ባክቴሪያዎች አብዛኞቹን ኢትዮጵያውያን ይበክላሉ — ኤች ፒላሪን መመርመር እና ማከም የጋስትሪክ ካንሰርን ስጋት ይቀንሳል
• › የሆድ ካንሰር ብዙውን ጊዜ ዘግይቶ የሚታወቅ ነው ምክንያቱም የመጀመሪያ ምልክቶቹ ግልጽ ያልሆኑ እና ልዩ ያልሆኑ ናቸው

6 ክፍሎች ጽሑፉን ያንብቡ →

የእንቅርት (ታይሮይድ) ካንሰር

Usually slow-growing and highly curable — know the signs

ዋና ዋና እውነታዎች

• › የቲሮይድ ካንሰር በሴቶች ላይ የበለጠ የተለመደ ሲሆን በቅድሚያ ከተገኘ ከሁሉም ካንሰሮች የበለጠ የሚድን ነው
• › ፓፒላሪ ቲሮይድ ካርሲኖማ — በጣም የተለመደው ዓይነት — ከሕክምና ጋር የ10 ዓመት የመኖር መጠን ከ95% በላይ ነው
• › የአዮዲን እጥረት (በኢትዮጵያ የውስጥ ደጋፍ አካባቢዎች የተለመደ) ለአንዳንድ የቲሮይድ ካንሰሮች የአደጋ ምንጭ ነው

6 ክፍሎች ጽሑፉን ያንብቡ →

የእንቁላል ማምረቻ (ኦቫሪ) ካንሰር

The 3rd most common cancer in Ethiopian women — listen to your body

ዋና ዋና እውነታዎች

• › የእንቁላል ካንሰር በኢትዮጵያዊያን ሴቶች ውስጥ 3ኛ በሚደረግ ብዛት የሚገኝ የማህፀን አካል ካንሰር ነው
• › በቀደሚ ደረጃ በሽታው ምንም ምልክቶች ስለማያሳይ "ዝምተኛ ገዳይ" ይባላል
• › ከ75% የሚሆኑት ጉዳዮች በደረጃ III ወይም IV ይመረመራሉ፣ ይህም ካንሰሩ ከእንቁላል በላይ ሲሰራጭ ነው

6 ክፍሎች ጽሑፉን ያንብቡ →

የራስና የአንገት ካንሰር

Oral, throat, and laryngeal cancers — tobacco and alcohol are the main risk factors

ዋና ዋና እውነታዎች

• › የጭንቅላት እና አንገት ካንሰሮች የአፍ፣ የጉሮሮ (ፋሪንክስ)፣ የድምጽ ሳጥን (ላሪንክስ)፣ የምራቅ ዕጢዎች እና የሰይሮይድ ካንሰሮችን ያካትታሉ
• › ትንባሆ (የሚጠጣ እና የሚመነጨ) እና አልኮል ዋና አደጋ ምክንያቶች ናቸው — የእነዚህ ጥምረት አደጋን በ100 እጥፍ ያባዛል
• › የኤችፒቪ ኢንፌክሽን በተለይም አጫሾች ላልሆኑ ሰዎች የኦሮፋሪንጅል (ጉሮሮ) ካንሰር ቀስ በቀስ አስፈላጊ መንስኤ ሆኗል

6 ክፍሎች ጽሑፉን ያንብቡ →